Duygudurum bozukluklarıyla ilgili bilinmesi gereken dört temel nokta:

Duygularımız gün içerisinde değişebilir ve bu değişimler yaşamın doğal bir parçasıdır. Bazen kendimizi neşeli ve enerjik hissederken bazen daha içe dönük, üzgün veya kaygılı olabiliriz fakat duygu durumundaki değişimler uzun sürdüğünde, belirgin şekilde yoğunlaştığında veya kişinin günlük yaşamını, ilişkilerini ve işlevselliğini etkilemeye başladığında üzerinde durulması gereken bir durum olarak dikkat çekmelidir. Duygudurum bozuklukları, kişinin duygu durumunda belirgin ve süreklilik gösteren değişimlerle seyreden ruhsal sağlık sorunlarını ifade eder.

UZMAN GÖRÜŞÜ

Duygudurum bozukluklarında yalnızca kişinin kendisini üzgün, enerjisiz veya tam tersine çok enerjik hissetmesine odaklanmak yeterli değildir. Klinik değerlendirmede belirtilerin süresi, dönemsel seyri, kişinin olağan duygu durumundan ne ölçüde farklılaştığı ve işlevselliğinde yarattığı değişim birlikte ele alınmalıdır.

Ece Şahin

Klinik Psikolog

Duygudurum Bozukluğu Nedir?

Duygudurum, kişinin belirli bir süre boyunca genel olarak nasıl hissettiğini ifade eder. Üzüntü, neşe, huzursuzluk, kaygı veya coşku gibi duygularımızın gün içinde değişmesi oldukça doğaldır. Duygudurum bozukluklarında ise bu değişimler kişinin yaşadığı koşullara göre beklenenden daha yoğun veya uzun sürelidir. Duygu durumundaki değişiklikler yalnızca kişinin nasıl hissettiğini değil, düşüncelerini, davranışlarını, ilişkilerini, uyku ve iştah düzenini ve günlük yaşamını da etkileyebilir.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir. Her üzgün hissetmek depresyon, her duygu değişimi ise bipolar bozukluk anlamına gelmez. Ruhsal belirtileri değerlendirirken kişinin yaşadığı sürecin bütünü, belirtilerin süresi, yoğunluğu ve günlük yaşam üzerindeki etkisi birlikte ele alınmalı ve tanı yalnızca uzman tarafından konulmalıdır.

Duygudurum Bozukluğu Çeşitleri

Duygudurum bozuklukları tek bir tablodan oluşmaz ve farklı belirtiler ve farklı seyir özellikleriyle ortaya çıkabilir. Bu kapsamda, depresif bozukluk, bipolar bozukluk ve süreğen duygudurum değişikliklerinin detaylarına bakarak devam edeceğiz.

Depresif Bozukluk

Depresif bozukluklarda uzun süre devam eden çökkün duygu durum veya daha önce keyif veren etkinliklere karşı ilgi ve istekte belirgin azalma görülebilir. Buna enerji kaybı, uyku ve iştah değişiklikleri, dikkat güçlükleri, umutsuzluk veya kişinin kendisiyle ilgili olumsuz düşünceler eşlik edebilir.

Bipolar Bozukluk

Bipolar bozuklukta depresif dönemlerin yanı sıra mani veya hipomani dönemleri görülür. Bu dönemlerde kişinin olağan duygu durumundan belirgin biçimde farklı olarak enerjisinde ve aktivite düzeyinde artış, daha az uyuma ihtiyacı, hızlı düşünme veya konuşma, kendine güven artışı ve dürtüsel davranışlar görülür.

Bipolar bozukluğu yalnızca “duyguların çok hızlı değişmesi” şeklinde düşünmek doğru değildir. Tanılama sürecinde yaşanan dönemlerin özellikleri, süresi ve kişinin yaşamına etkisi ayrıntılı biçimde değerlendirilir.

Süreğen Duygudurum Değişiklikleri

Bazı kişilerde duygu durumundaki belirtiler daha uzun süreli ancak daha düşük yoğunlukta seyredebilir. Bu tür durumlarda kişi kendisini uzun zamandır “iyi hissetmiyor, hep biraz mutsuz veya eski enerjim yok” şeklinde ifade edebilir. Bu nedenle yalnızca belirtilerin şiddetine değil, ne kadar süredir devam ettiğine de bakmak önemlidir.

Duygudurum Bozukluğunun Belirtileri

Kişiden kişiye değişmekle ve aynı kişide farklı dönemlerde farklı belirtilerin öne çıktığı görülmekle beraber duygudurum bozukluklarında sıklıkla karşılaşılan belirtileri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

• Uzun süren çökkünlük veya mutsuzluk
• Daha önce keyif veren şeylere karşı ilgi ve istekte azalma
• Belirgin enerji kaybı ve yorgunluk
• Uyku düzeninde değişiklik
• İştah veya kilo değişiklikleri
• Dikkat ve konsantrasyon güçlükleri
• Kendini değersiz veya suçlu hissetme
• Umutsuzluk
• Sosyal ilişkilerden uzaklaşma
• Belirgin huzursuzluk veya her duruma aşırı tepki durumu
• Duygu durumunda belirgin yükselme veya taşkınlık
• Normalden daha az uyuma ihtiyacı
• Konuşma ve düşünce hızında belirgin artış
• Dürtüsel veya kişinin alışık olmadığı riskli davranışlarda artış

Burada altını çizmemiz gereken; tek başına bu belirtilerden birinin bulunması duygudurum bozukluğu olduğu anlamına gelmediğidir. Belirtilerin bir arada değerlendirilmesi, ne kadar sürdüklerinin ve kişinin yaşamını nasıl etkilediklerinin anlaşılması gerekir.

Duygudurum Bozukluğu Neden Olur?

Duygudurum bozukluklarının ortaya çıkışını tek bir nedene bağlamak çoğu zaman mümkün değildir. Biyolojik yatkınlık, genetik özellikler, kişinin yaşam deneyimleri, stresli veya travmatik yaşantılar, sosyal çevre ve psikolojik süreçler bir arada rol oynayabilir.

Bazı kişilerde aile öyküsü nedeniyle yatkınlık bulunabilirken bazı kişilerde belirtilerin ortaya çıkışından önce uzun süreli stres veya önemli yaşam olayları görülebilir. Burada sık karşılaşılan bir yanlış inanış da şudur; “Güçlü insan depresyona girmez.”. Oysa ruhsal zorlanma yaşamak güçsüzlük göstergesi değildir. Bir kişinin dışarıdan hayatını düzenli biçimde sürdürüyor görünmesi, içeride herhangi bir zorluk yaşamadığı anlamına gelmez.

Benzer şekilde “Biraz kafanı dağıtırsan geçer.” yaklaşımı da her durumda yeterli değildir. Bazen kişinin yaşadığı duygusal sürecin anlaşılması ve profesyonel destekle ele alınması gerekir.

Duygudurum Bozuklukları Nasıl Tanılanır?

Duygudurum bozukluklarında tanılama yalnızca bir test sonucuna bakılarak yapılmaz. Klinik değerlendirme sürecinde kişinin yaşadığı belirtiler, belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi sıklıkta ortaya çıktığı ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği ayrıntılı olarak ele alınır.

Geçmişte yaşanan ruhsal süreçler, aile öyküsü, kullanılan ilaçlar, uyku düzeni, fiziksel sağlık durumu ve varsa madde kullanımı gibi bilgiler de değerlendirmede önem taşır. Psikolojik testler veya değerlendirme ölçekleri gerektiğinde sürece yardımcı olabilir fakat bunlar tek başına tanı koymak için yeterli değildir.

Tanı konusunda özellikle psikiyatri değerlendirmesi önem taşır. Klinik psikologlar ise psikolojik değerlendirme ve terapi sürecinde kişinin yaşadığı güçlükleri anlamaya, belirtilerle baş etmesine ve işlevselliğini desteklemeye yönelik çalışırlar.

Duygudurum Bozuklukları Tedavisi Nasıl Olur?

Duygudurum bozukluklarında izlenecek yol, kişinin yaşadığı belirtilere ve ihtiyaçlarına göre değişir. Tanı konusunda özellikle psikiyatri değerlendirmesinin yanı sıra ihtiyaç duyulursa ilaç tedavisi de gerekli olabilir. İlaç tedavisi konusunda karar verme ve takip süreci psikiyatri uzmanının sorumluluğundadır.

Psikoterapi desteği ise kişinin duygu, düşünce ve davranışları arasındaki ilişkileri fark etmesine; stresle ve zorlayıcı duygularla daha sağlıklı biçimde baş etmesine yardımcı olabilir. Terapi sürecinde kişinin yalnızca mevcut belirtileri değil, bu belirtilerin yaşamındaki karşılığı, ilişkileri, baş etme biçimleri ve ihtiyaçları da ele alınabilir.

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalıdır?

Herkes zaman zaman kendisini üzgün, isteksiz, kaygılı veya enerjisiz hissedebilir. Önemli olan bu duyguların ne kadar sürdüğü ve kişinin hayatını ne ölçüde etkilediğidir. Aşağıdaki durumlardan birkaçını tekrarlı ve artan duygular halinde yaşıyorsanız uzman desteği almanızı öneririz:

• Uzun süredir kendinizi çökkün veya mutsuz hissediyorsanız,
• Daha önce keyif aldığınız şeylere karşı ilginiz azaldıysa,
• Uyku veya iştah düzeniniz belirgin biçimde değiştiyse,
• Günlük sorumluluklarınızı yerine getirmekte zorlanıyorsanız,
• İnsanlardan giderek uzaklaşıyorsanız,
• Duygularınızda belirgin ve alışık olmadığınız değişimler fark ediyorsanız,
• Yoğun enerji artışı, çok az uyuma ve dürtüsel davranışlar gibi dönemler yaşıyorsanız,
• Yaşadığınız belirtiler iş, okul veya ilişkilerinizi etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından değerlendirme almak faydalı olabilir.

Buradaki amaç yaşanan her duygusal değişimi bir hastalık olarak değerlendirmek değildir. Bazen uzman desteği almak için belirtilerin çok ağırlaşmasını beklemek gerekmez. Kişinin kendisini anlamakta veya yaşadığı süreci yönetmekte zorlandığını fark etmesi de destek almak için yeterli bir neden olabilir.

Duygudurum Bozukluğu Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Duygudurum bozukluklarının seyri kişiden kişiye farklılık gösterir. Bazı dönemlerde belirtiler azalabilir veya kendiliğinden hafifleyebilir. Yine de bu durum sorunun tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmeyebilir. Tedavi edilmeyen veya takip edilmeyen bazı durumlarda belirtiler kişinin işlevselliğini, ilişkilerini, iş yaşamını ve genel yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle uzun süren veya tekrarlayan belirtileri görmezden gelmek yerine kişinin yaşadığı süreci değerlendirmek ve ihtiyaç duyduğu desteği belirlemek önemlidir.

Duygudurum Bozukluğu Ne Zaman Geçer?

Terapi süreci noktasında her birey için geçerli tek bir süre vermek doğru değildir. Duygudurum bozukluklarının seyri, kişinin yaşadığı durumun türüne, belirtilerin yoğunluğuna, ne kadar süredir devam ettiğine, eşlik eden koşullara ve alınan desteğe göre değişebilir. Bu nedenle “şu kadar zamanda mutlaka geçer” demek sağlıklı bir yaklaşım olmaz.

Diğer taraftan belirtilerin devam ediyor olması, kişinin her zaman böyle hissedeceği anlamına da gelmez. Uygun değerlendirme ve ihtiyaçlara göre oluşturulan destek süreciyle kişinin kendisini daha iyi anlaması, belirtilerle baş etmesi ve yaşamını yeniden düzenlemesi mümkün olabilir.

Duygudurum bozukluğu ile depresyon aynı şey midir?

Depresif bozukluklar, duygudurum bozuklukları içerisinde değerlendirilen durumlardan biridir. Depresyon daha çok çökkün duygu durum, ilgi ve keyif kaybı gibi belirtilerle ilişkilendirilirken, bipolar bozuklukta depresif dönemlerin yanı sıra mani veya hipomani dönemleri de görülebilir. Bu nedenle “duygudurum bozukluğum var” ifadesinin hangi durumu ifade ettiğini anlamak için profesyonel değerlendirme gerekir.

Duygudurum bozukluğu ile bipolar aynı şey midir?

Bipolar bozukluk bir duygudurum bozukluğudur fakat her duygudurum bozukluğu bipolar bozukluk değildir. Bipolar bozuklukta depresif dönemlerin yanında mani veya hipomani dönemleri görülür. Bu dönemlerde kişinin enerji düzeyi, uyku ihtiyacı, konuşma ve düşünce hızı, davranışları ve karar verme biçimi belirgin biçimde değişebilir. Bu nedenle yalnızca “duygularım çok değişiyor” demek bipolar bozukluk tanısı için yeterli değildir.

Duygudurum bozukluğunda hangi psikolojik test kullanılır?

Duygudurum bozukluklarının değerlendirilmesinde farklı psikolojik ölçeklerden ve yapılandırılmış görüşmelerden yararlanılabilir fakat önemli olan nokta, tek bir testin kişinin tanısını belirlememesidir.

Kullanılan ölçekler, kişinin belirtilerinin düzeyi ve değişimi hakkında klinisyene yardımcı bilgiler sağlayabilir. Tanılama ise kişinin öyküsü ve klinik değerlendirme ile birlikte psikiyatri tarafından ele alınarak yapılır.

Duygudurum bozukluğu kendiliğinden geçer mi?

Bazı dönemlerde belirtiler kendiliğinden hafifleyebilir fakat belirtilerin azalması, altta yatan sürecin mutlaka tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Belirtilerin tekrarladığı, günlük yaşamı etkilediği ve giderek ağırlaştığı senaryoda uzman desteği almak önemlidir. Bu süreçte kişinin yardım almak için “artık baş edemiyorum” noktasına gelmesini beklemesine gerek yoktur. Erken dönemde alınan doğru destek, kişinin yaşadığı süreci daha iyi anlamasına ve baş etme yollarını geliştirmesine yardımcı olur.

Duygusal yeme durumuyla ilgili bilinmesi gereken dört temel nokta:

Yemek yalnızca bedenimizin enerji ihtiyacını karşılayan bir davranış değildir. Bazen bir yemeği gerçekten acıktığımız için değil, yorulduğumuz, sıkıldığımız, üzüldüğümüz, kaygılandığımız ya da kendimizi ödüllendirmek istediğimiz için de tercih edebiliriz ve yoğun ve stresli dönemlerde yemek kısa süreli bir rahatlama sağlar. Diğer taraftan, kişinin her zorlandığı durum ya da duyguda yemeğe yönelmesi, zamanla yemek ile duygular arasında güçlü bir bağ oluşturur ve bu durum duygusal yeme olarak adlandırılır.

Duygusal yeme her ne kadar iradesizlik ve kendini kontrol edememe olarak yorumlansa da, bu yaklaşım davranışın arkasındaki ihtiyacı görmemizi zorlaştırır ve “şu anda aslında neye ihtiyacım var?” sorusuna doğru ve sağlıklı yanıt vermeyi engeller.

UZMAN GÖRÜŞÜ

Duygusal yemede yalnızca yeme davranışını kontrol etmeye çalışmak çoğu zaman yeterli değildir. Öncelikle kişinin hangi duygularda yemeğe yöneldiğini ve yemeğin o anda hangi ihtiyacı karşıladığını anlamak gerekir ki kalıcı değişim de bu farkındalık üzerinden başlar.

Ece Şahin

Klinik Psikolog

Duygusal Yeme Nedir?

Duygusal yeme, duygusal bir ihtiyaca veya yaşanan bir duyguya yanıt olarak yeme davranışının ortaya çıkmasıdır. Örneğin; yoğun bir iş gününün ardından eve geldiğinizde aç olmadığınız hale kendinizi mutfakta bulabilirsiniz. Üzgün olduğunuzda tatlı yemek, sıkıldığınızda atıştırmak veya stresli bir günün sonunda “bugün bunu hak ettim” diyerek normalden daha fazla yemek de bu döngünün parçalarından biridir.

Burada önemli olan, zaman zaman duygularımızla bağlantılı olarak yemek yememizin tek başına bir sorun anlamına gelmemesidir. Hepimiz bazen kendimizi iyi hissettiren bir yiyeceğe yönelebiliriz. Asıl üzerinde durulması gereken, yeme davranışının duygularla baş etmenin temel veya tek yolu durumuna gelmesi ve kişinin bundan dolayı sıkıntı yaşamaya başlamasıdır.

Fiziksel Açlık ile Duygusal Açlık Arasındaki Fark Nedir?

Duygusal yemeyi anlamanın yollarından biri, fiziksel açlık ile duygusal açlığı birbirinden ayırmaya çalışmaktır. Fiziksel açlık, bedenin enerji ihtiyacına bağlı olarak ortaya çıkar ve yavaş yavaş belirginleşebilir. Duygusal yeme isteği ise çoğu zaman daha ani ortaya çıkar.

Fiziksel açlıkta:

• Açlık zaman içerisinde giderek artar.
• Farklı yiyecek seçenekleri kabul edilir.
• Yemek yedikçe tokluk hissi oluşur.
• Yemekten sonra bedensel bir rahatlama hissedilir.

Duygusal yeme isteğinde:

• Yeme isteği aniden ve yoğun biçimde ortaya çıkar.
• Özellikle belirli bir yiyeceğe yönelik güçlü bir istek olur.
• Kişi aç olmadığını bildiği halde yemek ister.
• Yemek kısa süreli bir rahatlama sağlar.
• Sonrasında suçluluk, pişmanlık veya kendine kızma görülür.

Elbette bu özellikler kesin sınırlar değildir. Açlık ve duygular birbirinden tamamen bağımsız değildir. Bu nedenle kişinin yeme davranışını değerlendirirken tek bir belirtiye bakmak yerine genel örüntüyü anlamak önemlidir.

Duygusal Yeme Hangi Duygularla İlişkili Olabilir?

Duygusal yeme yalnızca üzüntüyle ortaya çıkmaz. Yoğun stres, kaygı, öfke, yalnızlık, hayal kırıklığı veya sıkıntı yeme davranışını tetikleyebilir. Hatta bazı kişilerde mutluluk, kutlama veya ödüllendirme de yemekle ilişkilendirilebilir.

Çocukluğumuzdan itibaren yemekle kurduğumuz ilişkide “üzüldüğünde sana çikolata alayım, uslu durursan dondurma yiyebiliriz” gibi deneyimlerin bulunması da yemeğin zaman içerisinde yalnızca beslenme değil, rahatlama ve ödüllendirme aracı olarak algılanmasına katkıda bulunabilir. Bu nedenle duygusal yemeyi anlamaya çalışırken yalnızca bugünkü davranışa değil, kişinin yemekle kurduğu ilişkiye de bakmak gerekir.

Duygusal Yeme Neden Olur?

Duygusal yemenin tek bir nedeni yoktur. Kişinin yaşam deneyimleri, stres düzeyi, duygularını düzenleme biçimi, yeme alışkanlıkları ve kendisiyle kurduğu ilişki bu davranışta rol oynayabilir.

Stres ve Yoğunluk

Yoğun stres altında olduğumuzda bedenimiz ve zihnimiz rahatlamaya ihtiyaç duyar. Bazı kişiler için yemek bu rahatlamaya ulaşmanın kolay ve hızlı yollarından biri haline gelebilir. Günün sonunda “biraz olsun kendimi iyi hissetmek istiyorum” düşüncesiyle yemeğe yönelmek bunun bir örneğidir.

Duygularla Baş Etmekte Zorlanmak

Bazen yaşadığımız duyguyu tanımlamak, ifade etmek veya onunla kalmak zor olabilir. Üzüntü, öfke, kaygı veya yalnızlık gibi duygularla karşılaştığımızda onları hissetmek yerine başka bir davranışa yönelmek kısa vadede daha kolay gelebilir. Yemek de bu noktada bir dikkat dağıtma veya rahatlama aracı olarak kullanılan yöntemlerden biridir.

Kendini Ödüllendirme

• Çok iş yaptım, bunu hak ettim.
• Bugün çok yoruldum, bari kendimi mutlu edeyim.

Bu düşünceler oldukça tanıdık olabilir. Kendimizi ödüllendirmek elbette sorun değildir. Bununla beraber kişinin kendisine iyi hissettirmek için neredeyse sürekli olarak yiyeceklere ihtiyaç duyması, yemek ile duygusal ihtiyaçlar arasında güçlü bir bağ oluştuğuna işaret edebilir.

Kısıtlayıcı Yeme Döngüsü

Yemek konusunda aşırı katı kurallar koymak da bazı kişilerde yeme isteğini artırabilir.

• Bunu asla yememeliyim.
• Bugün hiçbir şekilde tatlı yemeyeceğim.
• Diyetimi bozdum, artık her şeyi yiyebilirim.

gibi düşünceler kişiyi ya hep ya hiç şeklinde düşünmeye götürebilir. Bu nedenle yeme davranışını değerlendirirken yalnızca fazla yemeye değil, kişinin yemekle ilgili katı kurallarına ve düşüncelerine de bakmak önemlidir.

Duygusal Yeme Bir İrade Sorunu Mudur?

Duygusal yeme davranışı bir irade sorunu değildir ve konuya bu açıdan yaklaşarak kişiye “kendini kontrol et” demek, davranışın nedenini anlamaya yardımcı olmaz çünkü burada yalnızca yiyecek seçimi değil, kişinin duygularıyla nasıl baş ettiği de söz konusudur.

Bir kişi her stres yaşadığında yemek yiyorsa, yalnızca yeme davranışını durdurmaya çalışmak yerine şu soruya da bakmak gerekir; “Yemek yemediğimde bu duyguyla ne yapacağım?”. Dolayısıyla davranışın değişebilmesi için önce davranışın hangi ihtiyacı karşıladığını anlamak gerekir.

Duygusal Yeme ile Tıkınırcasına Yeme Aynı Şey Midir?

Duygusal yeme ile tıkınırcasına yeme aynı şey değildir. Duygusal yeme, duygularla bağlantılı olarak ortaya çıkan yeme davranışını ifade ederken; tıkınırcasına yeme daha farklı klinik özellikler taşıyan bir durumdur.

Tıkınırcasına yeme sırasında kişinin belirli bir zaman diliminde normalden çok daha fazla miktarda yemek yemesi ve yeme sırasında kontrolünü kaybettiğini hissetmesi söz konusu olabilir. Bu durum tekrarlıyorsa, kişide belirgin sıkıntıya yol açıyorsa veya günlük yaşamını etkiliyorsa profesyonel değerlendirme önemlidir. Bu nedenle kişinin kendisine hemen bir tanı koyması yerine yaşadığı yeme davranışının özelliklerinin bir uzman tarafından değerlendirilmesi daha sağlıklıdır.

Duygusal Yeme Nasıl Azaltılabilir?

Duygusal yeme ile baş etmenin ilk adımı çoğu zaman yemeyi tamamen engellemeye çalışmak değil, yeme davranışını fark etmektir. Bunun için de kendinize şu soruları sormanız faydalı olacaktır:

• Şu anda gerçekten aç mıyım?
• En son ne zaman yemek yedim?
• Şu anda ne hissediyorum?
• Bu yeme isteği ne zaman başladı?
• Şu anda yemek dışında bana ne iyi gelebilir?

Bu sorular kişinin kendisini yargılaması için değil, davranış ile duygu arasındaki bağlantıyı fark edebilmesi için kullanılabilir.

Birkaç dakika durmak, bir bardak su içmek, kısa bir yürüyüş yapmak, bir yakınımızla konuşmak, nefes egzersizi yapmak veya yalnızca hissettiğimiz duyguyu isimlendirmek yeme isteğinin arkasındaki ihtiyacı anlamamıza yardımcı olabilir. Amaç her yeme isteğini bastırmak olmamalıdır. Önemli olan açlık ile duygusal ihtiyacı birbirinden ayırmayı ve ikisine de uygun şekilde yanıt verebilmeyi öğrenmektir.

Duygusal Yeme Ne Zaman Psikolojik Destek Gerektirir?

Yeme davranışınız üzerinde kontrolünüzü kaybettiğinizi düşünüyorsanız, sık sık aşırı yiyor veya sonrasında yoğun suçluluk yaşıyorsanız ya da yemek düşünceleri günlük yaşamınızda çok fazla yer kaplamaya başladıysa profesyonel destek almak faydalı olacaktır. Burada kritik nokta; yeme davranışının stres, kaygı, üzüntü veya başka zorlayıcı duygularla baş etmenin temel yolu haline gelmesidir ve bu durumda yalnızca beslenme düzenine değil, duygusal ihtiyaçlara da bakmak gerekir.

Psikoterapi sürecinde kişinin yeme davranışının hangi durumlarda ortaya çıktığı, hangi duygularla ilişkili olduğu ve bu duygularla baş etmek için hangi yolları kullandığı ele alınabilir. Terapi sürecinin hedefi kişinin kendisini suçlaması veya yiyecekleri “iyi ve kötü” şeklinde sınıflandırması değil, yemekle ve kendi duygularıyla daha sağlıklı bir ilişki kurabilmesine yardımcı olmaktır.

Duygusal Yeme Tamamen Ortadan Kalkmalı Mı?

Aslında hedef her zaman “duygusal olduğu için hiç yemek yememek” değildir. Yemek hayatımızın yalnızca biyolojik değil, sosyal ve duygusal bir parçasıdır. Bir doğum gününde pasta yemek, arkadaşlarla yemek paylaşmak veya sevdiğimiz bir yiyecekle kendimizi şımartmak yaşamın doğal bir parçası olabilir.

Asıl önemli olan, kişinin duygularıyla baş edebilmek için yemeğe mecbur hissetmemesidir.

Yani mesele “bir daha duygularım yüzünden yemek yemeyeceğim” demek değil, “duygularımı fark edebiliyor ve onlarla baş etmek için yemeğin dışında da seçeneklerim olduğunu biliyorum” diyebilmektir.

Duygusal yeme neden olur?

Stres, kaygı, üzüntü, yalnızlık, sıkıntı, öfke yahut kişinin kendisini ödüllendirme ihtiyacı gibi farklı duygusal süreçler, duygusal yeme durumunu yaratabilir. Bu durumun tek bir nedeni yoktur ve altında yatan nokta kişiden kişiye değişkenlik gösterir.

Duygusal yeme nasıl anlaşılır?

Yeme isteğinin özellikle belirli duyguların ardından ortaya çıkması, açlık olmadan yemek yeme, belirli yiyeceklere yoğun istek duyma ve sonrasında suçluluk veya pişmanlık yaşama duygusal yeme döngüsünde görülebilir. Günün sonunda kesin bir değerlendirme için kişinin yeme davranışının bütünü ele alınmalıdır.

Duygusal yeme kilo aldırır mı?

Duygusal yeme bazı kişilerde sık ve fazla miktarda yeme davranışına dönüşebilir ve bu durum zaman içerisinde kilo değişikliklerine eşlik eder. Yine de duygusal yeme ile kilo arasında herkes için geçerli, tek yönlü bir ilişki kurmak doğru değildir.

Duygusal yeme nasıl tedavi edilir?

Duygusal yeme kişinin yaşamını ve psikolojik iyi oluşunu etkiliyorsa psikoterapi sürecinde ele alınmalıdır. Terapi sürecinde duyguları fark etme, duygu düzenleme, stresle baş etme, yeme davranışının altında yatan ihtiyaçları anlama ve kişiyle kurulan ilişki gibi konular çalışılır.

Duygusal yeme yaşayan kişi diyet yapmalı mı?

Duygusal yeme yaşayan herkes için aynı beslenme yaklaşımı uygun değildir. Özellikle yeme konusunda yoğun kısıtlamalar ve katı kurallar mevcutsa bu durumun değerlendirilmesi önemlidir. Gerektiğinde psikolojik destek ile birlikte beslenme konusunda yetkin bir sağlık profesyonelinden destek alınabilir.

Sürekli ağlama isteğiyle ilgili bilinmesi gereken dört temel nokta:

“Son zamanlarda çok ağlıyorum.”

Bazen tek başına söylenen bu cümle, aslında sadece bir ağlama davranışından çok daha fazlasını anlatır. Çünkü gözyaşları çoğu zaman yalnızca o anda yaşanan üzüntünün değil, bir süredir biriken duyguların da ifadesi olabilir.

Kimi zaman belirli bir olayın ardından ağlarız. Bir kayıp, bir hayal kırıklığı, bir ayrılık ya da hayatımızda yaşanan önemli bir değişiklik bizi duygusal olarak zorlayabilir. Kimi zaman ise ortada belirgin bir neden yokmuş gibi gelir. Bir konuşmanın ortasında, arabada, gece herkes uyuduktan sonra ya da günün en sıradan anında bir anda ağlama isteği ortaya çıkabilir. Bu durumda ilk akla gelen soru genellikle “bende bir sorun mu var?” olur. Oysa ağlamak, insanın en doğal duygusal tepkilerinden biridir. Önemli olan ağlıyor olmak değil, ne zamandır böyle hissettiğimiz, ne yaşadığımız ve bu durumun hayatımızda neye karşılık geldiğidir.

UZMAN GÖRÜŞÜ

Sık ağlamak çoğu zaman tek başına bir problem değil, kişinin yaşadığı duygusal yükün bir yansımasıdır. Önemli olan ne kadar ağladığınızdan çok, bu isteğin neden ortaya çıktığını ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini anlamaktır.

Ece Şahin

Klinik Psikolog

Sürekli Ağlama İsteği Normal Midir?

Ağlamak, duygularımızı ifade etmenin doğal yollarından biridir. Üzüldüğümüzde, kırıldığımızda, özlediğimizde, korktuğumuzda veya yoğun bir stres yaşadığımızda ağlayabiliriz. Hatta bazen çok mutlu olduğumuz anlarda bile gözyaşlarımız gelebilir. Bu nedenle ağlamayı tek başına bir problem olarak değerlendirmek doğru değildir.

Ancak bazen ağlama isteği sıklaşır ve kişi kendisini “her an ağlayacakmışım gibi hissediyorum” derken bulur. Ağlama isteği günlük yaşamı, ilişkileri, iş hayatını veya kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi etkilemeye başladığında ise biraz durup neler olduğuna bakmak gerekir. Burada önemli olan ağlamanın sayısını hesaplamak değil, kişinin yaşadığı duygusal yükü anlamaya çalışmaktır.

Uzun süren bir yasın, yoğun stresli bir dönemin veya zorlayıcı bir yaşam olayının ardından daha sık ağlamak anlaşılabilir bir durumdur. Fakat hiçbir şeyden keyif alamama, sürekli çökkün hissetme, yoğun kaygı, umutsuzluk, uyku problemleri veya günlük işlevsellikte belirgin düşüş gibi başka belirtiler de eşlik ediyorsa profesyonel bir değerlendirme faydalı olabilir.

Ağlayınca Vücutta Neler Olur?

Ağlamak, yalnızca “duygusal” bir tepki değildir. Yoğun bir duygunun yaşandığı sırada bedenimiz de bu sürecin bir parçası olur. Ağlama sırasında nefes alışverişimiz değişebilir, kalp atışımız hızlanabilir ve bedensel bir gerginlik hissedebiliriz. Ağlama sonrasında ise bazı kişilerde gevşeme ve rahatlama hissi oluşabilir. Fakat herkes ağladıktan sonra kendisini daha iyi hissetmeyebilir.

Bazen ağlamak kısa süreli bir rahatlama sağlayabilirken kişinin yaşadığı temel üzüntü, kaygı veya çaresizlik devam edebilir. Gözyaşı yalnızca duygunun dışarı çıkması olabilir, duygunun nedenini değiştirmek için ise başka bir şeye ihtiyaç vardır.

Sürekli Ağlama İsteğinin Yaygın Sebepleri

Sürekli ağlama isteğinin arkasında tek bir neden bulunmayabilir. Bazen birkaç farklı etken birbirine eklenir. Uzun süren stresin üzerine uykusuzluk, yaşanan bir hayal kırıklığının üzerine kaygı veya hormonal değişikliklerin üzerine duygusal bir zorlanma eklenebilir. Bu nedenle ağlama isteğini değerlendirirken kişinin bütün yaşamına bakmak gerekir.

1- Depresyon

Sürekli ağlama isteği depresyonda görülebilen belirtilerden biri olabilir. Özellikle uzun süren çökkünlük, umutsuzluk, hayattan keyif alamama, isteksizlik, enerji azalması, uyku veya iştah değişiklikleri gibi belirtiler de varsa depresyon açısından değerlendirme yapılması önemlidir.

Burada önemli bir noktayı özellikle vurgulamak gerekir; sürekli ağlamak tek başına depresyon demek değildir. Bir kişinin depresyonda olup olmadığını anlamak için yalnızca ne kadar ağladığına değil, genel duygu durumuna, düşüncelerine, davranışlarına, günlük yaşamındaki değişimlere birlikte bakmak ve ruh sağlığı uzmanı tarafından klinik bir değerlendirme gerekir.

2- Anksiyete Bozuklukları

Bazen ağlamanın altında üzüntüden çok yoğun bir kaygı vardır. Zihnin sürekli bir şeyleri düşünmesi, “ya şöyle olursa?” sorularının bitmemesi, kontrol edemediğimiz durumlarla ilgili endişelenmek ve sürekli tetikte olmak kişiyi zaman içinde oldukça yorabilir. Özellikle kişi uzun süre kaygısını kontrol etmeye çalışıyor ve bunu çevresine göstermemeye çabalıyorsa, ağlama bir noktada bu yoğunluğun dışa vurulma biçimlerinden biri hâline gelebilir.

3- Yoğun Stres ve Tükenmişlik

Sürekli ağlama davranışının oluşmasında her zaman büyük bir olayın olması gerekmez. Bazen küçük gibi görünen pek çok şey üst üste gelir. İş, ev, çocuklar, ilişkiler, sorumluluklar, yetişmesi gereken işler, başkalarının ihtiyaçları… Ve kişi bütün bunların arasında kendisine hiç yer bırakmadan devam eder.

• Biraz daha dayanayım.
• Şimdi sırası değil.
• Bunu da halledeyim.
• Sonra dinlenirim.

Bu cümleler uzun süre devam ettiğinde, kişinin duygusal kaynakları tükenebilir. Ağlama isteği de bazen tam bu noktada kendisini göstermeye başlayabilir.

4- Travmatik Durumlar

Travmatik yaşantılar kişinin kendisini güvende hissetme, duygularını düzenleme ve yaşananları anlamlandırma biçimini etkileyebilir. Travma sonrasında bazı kişiler daha sık ağlayabilir, bazıları ise tam tersine duygularından uzaklaşmış gibi hissedebilir. Her iki durumda da kişinin yaşadığı deneyimin kendisi ve bu deneyimin bugünkü yaşamına etkisi önemlidir.

Bazen geçmişte yaşanan bir olayın etkisi, olayın kendisinden çok daha sonra ortaya çıkabilir. Bu nedenle “aradan bu kadar zaman geçti, neden şimdi böyle hissediyorum?” sorusu travma sonrası süreçlerde karşımıza çıkabilir.

5- Hormonal Değişiklikler

Hormonal değişiklikler de duygu durumunda dalgalanmalara ve ağlama eğiliminde artışa eşlik edebilir. Özellikle regl öncesi dönem, gebelik ve doğum sonrası süreçlerde hormonal değişimlerin yanı sıra yaşam koşullarındaki değişiklikler de duygusal hassasiyeti artırabilir.

Tabi yaşanan her ağlama isteğini hormonlarla açıklamak doğru değildir. Belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve başka hangi değişikliklerin eşlik ettiği birlikte değerlendirilmelidir.

6- Uyku Eksikliği ve Kronik Yorgunluk

Bazen kendimize psikolojik bir açıklama ararken aslında bedenimizin ne kadar yorulduğunu gözden kaçırabiliriz. Uykusuzluk ve uzun süren fiziksel yorgunluk, stresle baş etme kapasitemizi ve duygularımızı düzenleme becerimizi zorlaştırabilir. Daha önce kolaylıkla tolere ettiğimiz şeyler bile çok daha ağır gelmeye başlayabilir.

Bu nedenle sürekli ağlama isteği yaşayan bir kişinin kendisine şu soruyu sorması da önemlidir: “Ne zamandır gerçekten dinlenmiyorum?”

Sürekli Ağlama İsteğine Eşlik Eden Duygular

Ağlama isteğinin altında her zaman yalnızca üzüntü bulunmaz. Bazen kişi aslında çok öfkelidir ama öfkesini ifade edemiyordur. Bazen kendisini yalnız hissediyordur. Bazen uzun zamandır herkese yetişmeye çalışmanın yorgunluğu vardır. Bazen de yaşadığı bir durum karşısında ne yapacağını bilememenin çaresizliği…

Ağlama isteğine;

• Üzüntü,
• Kaygı,
• Çaresizlik,
• Yalnızlık,
• Öfke,
• Kırgınlık,
• Suçluluk,
• Değersizlik,
• Hayal kırıklığı,
• Bunalmışlık gibi pek çok duygu eşlik edebilir.

Hatta bazı kişiler “neden ağladığımı bile bilmiyorum” diyebilir. Bu cümleyi duyduğumuzda ilk bakmamız gereken şey, gerçekten bir neden olup olmadığı değil, kişinin o nedeni henüz fark edip edemediğidir. Çünkü bazen duygular önce bedenimizde kendini gösterir, sonra kelimelere dönüşür.

Ağlama Krizleri Anında Ne Yapılmalıdır?

Yoğun bir ağlama anında kendimize yapabileceğimiz en iyi şeylerden biri, o duyguyu hemen ortadan kaldırmaya çalışmak yerine önce kendimize biraz alan açmaktır. Mümkünse daha sakin bir yere geçmek, nefesi yavaşlatmak, birkaç yudum su içmek ve bedenin sakinleşmesine izin vermek yardımcı olabilir.

Ağlamayı zorla durdurmaya çalışmak yerine “şu anda zorlanıyorum” diyebilmek de önemlidir. Bazen kendimize söyleyeceğimiz tek bir cümle bile yeterince destekleyici olabilir: “Şu anda böyle hissetmem hep böyle hissedeceğim anlamına gelmiyor.”

Güvendiğiniz birine ulaşmak, yalnız kalmak istemiyorsanız bunu paylaşmak veya yalnızca bir süre kendinize eşlik etmek de işe yarayabilir fakat bunların o anı geçirmek için yardımcı yöntemler olduğunu unutmamak gerekir. Eğer ağlama krizleri sıklaşıyor veya altında yatan duygusal yük giderek ağırlaşıyorsa, yalnızca kriz anını yönetmeye değil, bu duygunun kaynağını anlamaya da ihtiyaç vardır.

Sürekli Ağlama İsteği ile Başa Çıkma Yolları

Sürekli ağlama isteğiyle baş etmek, ağlamayı durdurmayı öğrenmekten çok daha fazlasıdır. Asıl soru şudur: “Beni ağlatan şey ne?” Bazen cevabı bulmak kolaydır. Bazen ise biraz zamana ihtiyaç vardır.

Duygunuza bir isim vermeyi deneyin

“İyi değilim.” oldukça genel bir ifadedir. Bunun yerine kendinize “şu anda üzgün müyüm, kırgın mıyım, kaygılı mıyım, yoksa çok mu yoruldum?” diye sorabilirsiniz. Duyguyu isimlendirmek, onu değiştirmese bile anlamlandırmaya yardımcı olabilir.

Hayatınızdaki yükleri fark edin

Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

• “Son zamanlarda neleri tek başıma taşımaya çalışıyorum?”
• “Neleri sürekli erteliyorum?”
• “Kendime ne kadar alan bırakıyorum?”

Bazen ağlama isteği, hayatımızdaki yüklerin artık taşıyabileceğimizden daha fazla olduğunu fark etmemizi sağlar.

Dinlenmeyi ertelemeyin

Dinlenmek için tamamen tükenmeyi beklemek zorunda değiliz. Uyku düzeni, beslenme, hareket etmek, sosyal destek ve kişinin kendisine ayırdığı zaman duygusal dayanıklılığın önemli parçalarıdır. Kendimize ayırdığımız zaman “yapılacak işler bittikten sonra” bırakıldığında, o liste çoğu zaman hiç bitmez.

Duygularınızı ifade edin

Duyguların ifade edilmesi, onların hemen ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Ancak bastırmak zorunda kalmadan duygunun varlığına alan açmak, kişinin kendisini daha iyi anlamasına yardımcı olabilir. Bazen konuşmak, bazen yazmak, bazen güvendiğimiz biriyle paylaşmak… Herkesin duygusunu ifade etme biçimi farklı olabilir.

Gerekirse destek alın

Bazı duygular kendi başımıza taşıyabileceğimizden daha ağır olabilir. Psikoterapi sürecinde kişinin yalnızca ağlama isteği değil, bu isteğin altında bulunan düşünceler, duygular, yaşam olayları, ilişkiler ve baş etme biçimleri birlikte ele alınabilir.

Amaç “daha az ağlayan biri olmak” değil, kendimizi neden bu kadar zorlanmış hissettiğimizi anlayabilmek ve ihtiyaçlarımızla daha sağlıklı bir ilişki kurabilmektir.

Ne Zaman Uzman Desteğine Başvurmalısınız?

Her ağlama isteğinde psikolojik ve/veya fizyolojik açılardan uzman desteği gerekmemekle beraber aşağıdaki durumlarda bu isteğin bize bir şeylerin yolunda gitmediğini gösteren bir işaret olabileceğini dikkate almak gerekir.

• Ağlama isteği uzun süredir devam ediyorsa,
• Günlük yaşamınızı veya işlevselliğinizi etkiliyorsa,
• Kendinizi uzun süre boyunca çökkün veya umutsuz hissediyorsanız,
• Daha önce keyif aldığınız şeylere karşı ilginiz azaldıysa,
• Yoğun kaygı veya huzursuzluk yaşıyorsanız,
• Uyku ve iştah düzeniniz belirgin biçimde değiştiyse,
• İnsanlardan uzaklaşmaya başladıysanız,
• Yaşadığınız bir kayıp veya travmatik olayın ardından toparlanmakta zorlanıyorsanız,
• Duygularınızı kontrol etmekte giderek daha fazla zorlanıyorsanız,

bir uzmandan değerlendirme almanız faydalı olacaktır. Buradaki amaç yaşadığınız her zorluğu bir hastalık olarak tanımlamak değil, tam tersine, kendinizi zorlandığınız noktada fark edebilmek ve ihtiyaç duyduğunuz desteği zamanında alabilmektir.

Sürekli ağlamak depresyon belirtisi midir?

Sürekli ağlama isteği depresyonda görülebilen belirtilerden biri olmakla beraber tek başına depresyon anlamına gelmez. Depresyon değerlendirilirken kişinin duygu durumu, keyif ve ilgi kaybı, enerji düzeyi, uyku, iştah, düşünce yapısı ve günlük işlevselliği birlikte ele alınır ve nihai tanı için uzmanı tarafından klinik bir değerlendirme gerekir.

Hiçbir neden yokken ağlama isteği neden olur?

Bazen ağlama isteğinin belirgin bir nedeni olmayabilir, bazen de neden vardır ancak kişi henüz onu fark edememiştir. Birikmiş stres, yorgunluk, kaygı, bastırılmış duygular, yaşanan değişimler veya bazı fiziksel ve hormonal etkenler ağlama isteğinde artışa neden olabilir.

Sürekli ağlama isteği hormonlardan kaynaklanabilir mi?

Hormonal değişiklikler duygu durumunu etkileyebilir. Özellikle regl öncesi dönem, gebelik ve doğum sonrası dönemde ağlama eğilimi artabilir fakat belirtileri yalnızca hormonlara bağlamak yerine kişinin genel psikolojik ve fiziksel durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Ağlama isteği psikolojik mi, fiziksel midir?

Her ikisi de olabilir. Psikolojik zorlanmaların yanı sıra uyku eksikliği, kronik yorgunluk ve hormonal değişiklikler gibi fiziksel etkenler de rol oynayabilir. Bu nedenle kişinin yaşadığı belirtilere bütüncül bir şekilde bakmak önemlidir.

Sürekli ağlamak zararlı mıdır?

Ağlamak doğal bir duygusal tepkidir ve tek başına zararlı değildir. Burada üzerinde durulması gereken nokta, sürekli ağlama isteğinin neden ortaya çıktığı ve kişinin yaşamını ne ölçüde etkilediğidir.

Ağlamak rahatlatır mı?

Bazı insanlar ağladıktan sonra rahatladığını hisseder. Bazıları ise ağladıktan sonra da aynı yoğun duyguları yaşamaya devam eder. Ağlamak duygusal bir boşalma sağlayabilir fakat altta yatan sorunu çoğu zaman tek başına çözmeyecektir.

Sürekli ağlama isteği için hangi uzmana başvurmalıyım?

Ağlama isteğinin psikolojik nedenlerle ilişkili olabileceği durumlarda klinik psikologdan destek alınabilir. Belirtilerin yoğunluğuna ve eşlik eden fiziksel bulgulara göre psikiyatrist veya ilgili hekim değerlendirmesi için yönlendirme gerekebilir.

Hamilelikte sürekli ağlama isteği olur mu?

Gebelik dönemindeki hormonal değişiklikler ve hayatın getirdiği yeni sorumluluklar duygusal hassasiyeti artırabilir ve bunun neticesinde de ağlama isteğinde artış görülebilir. Bu ağlama isteğine eşlik eden yoğun üzüntü, kaygı, umutsuzluk veya günlük yaşamı etkileyen başka belirtiler varsa destek almak önemlidir.

Antidepresan kullanmadan bu durum düzelir mi?

Her ağlama isteği ilaç tedavisi gerektirmez ve bireyin nasıl bir desteğe ihtiyaç olduğu, belirtilerin nedenine ve şiddetine göre değişir. Bazı durumlarda psikoterapi ve yaşam düzenlemeleri yeterli olabilirken bazı durumlarda psikiyatrist değerlendirmesi ve ilaç tedavisi gerekli olabilir.

Regl öncesi sürekli ağlama isteği normal midir?

Regl öncesi dönemde hormonal değişikliklere bağlı olarak duygusal hassasiyet ve ağlama eğiliminde artış görülebilir. Diğer taraftan, belirtilerin her ay çok yoğun yaşandığı veya günlük yaşamı belirgin şekilde etkilediği durumlarda bir uzmandan değerlendirme almak faydalı olabilir.

B12 veya D vitamini eksikliği ağlama isteği yapar mı?

Bazı vitamin ve mineral eksiklikleri kişinin enerji düzeyini ve genel iyi oluşunu etkileyebilir fakat sürekli ağlama isteğini yalnızca bir vitamin eksikliğiyle açıklamak doğru ve makul değildir. Gerekli durumlarda hekim değerlendirmesi ve uygun tetkiklerle fiziksel nedenler araştırılabilir.