Öne çıkan noktalar

Çocuklarda uyku terörüyle ilgili bilinmesi gereken dört temel nokta:

1
Gece terörü, çocuğun derin uyku sırasında çığlık atarak ya da korkmuş halde doğrulduğu fakat tam olarak uyanmadığı geçici bir uyku durumudur.
2
En sık 3-7 yaş arasında görülür ve çoğu çocukta yaş ilerledikçe kendiliğinden azalır.
3
Atak sırasında çocuğu zorla uyandırmaya çalışmak yerine güvenliğini sağlamak ve atağın kendiliğinden geçmesini beklemek gerekir.
4
Atakların sık tekrarlaması, horlama ya da uykuda nefes durması eşlik etmesi ve gün içi belirgin yorgunluk uzman değerlendirmesi gerektiren durumlardır.

Çocuğun gece aniden çığlık atarak uyanması, ağlaması veya korkmuş görünmesi ebeveynler için oldukça endişe vericidir. Özellikle çocuğun gözleri açık olduğu halde ebeveynini tanımaması, sakinleştirilememesi ve sabah yaşananları hatırlamaması bu durumu daha da şaşırtıcı hale getirir. Bu belirtiler, çocuklarda görülebilen uyku terörünün işaretlerindendir.

Uzman Adı



UZMAN GÖRÜŞÜ

Gece terörü, ebeveynlerin en çok korktuğu ama çocuğa en az zarar veren uyku durumlarından biridir. Atak sırasında çocuğunuz büyük bir korku yaşıyor gibi görünse de aslında derin uykudadır ve sabah bunu hatırlamaz. Bu süreçte en zorlayıcı olan çoğu zaman çocuk değil, ona müdahale edemediğini hissetmesi nedeniyle ebeveynin yaşadığı kaygıdır. Bu nedenle atak anında sakin kalmanızı, çocuğunuzun güvenliğini sağlamanızı ve asıl emeği gündüz saatlerinde düzenli bir uyku rutini kurmaya ayırmanızı öneririm.

Ece Şahin

Klinik Psikolog

Çocuklarda Gece (Uyku) Terörü Nedir?

Gece terörü, çocuğun derin uyku sırasında aniden çığlık atarak, ağlayarak veya yoğun korku belirtileri göstererek yatakta doğrulduğu fakat aslında tam olarak uyanmadığı bir uyku durumdur tıp literatüründe “pavor nocturnus” olarak adlandırılır.

Uyku terörü genellikle çocuk uykuya daldıktan sonraki ilk birkaç saat içinde, derin uyku evresinden geçiş sırasında ortaya çıkar. Çocuk gözlerini açabilir, oturabilir, konuşabilir veya çevresine tepki veriyor gibi görünebilir fakat bu sırada bilinci tam olarak açık değildir.

Ebeveyn çocuğuyla konuşmaya ya da onu sakinleştirmeye çalıştığında çocuk tepki vermeyebilir, hatta daha da huzursuz görünebilir. Bunun nedeni çocuğun aslında tam olarak uyanmamış olmasıdır.

Atak sona erdiğinde çoğu çocuk yeniden uykuya döner ve sabah yaşananları hatırlamaz. Bununla birlikte uyku terörü kabuslardan farklıdır ve tek başına çocuğun psikolojik bir sorun yaşadığı anlamına gelmez.

Çocuklarda Gece Terörü Belirtileri

Uyku terörü sırasında görülen belirtiler ebeveynler açısından oldukça korkutucu olabilmektedir fakat bu belirtilerin çoğu, çocuğun derin uyku sırasında yaşadığı geçici durumla ilişkilidir. Çocuklarda uyku terörünün yaygın belirtileri şöyledir:

  • Çocuk uykusundan birdenbire çığlık atarak uyanır ve yoğun korku veya panik hali yaşar.
  • Atak sırasında kalp atışında hızlanma, terleme ve hızlı nefes alma görülür.
  • Çocuk gözlerini açmış olsa bile ebeveynini tanımaz veya çevresindeki kişilere anlamlı şekilde tepki vermez.
  • Sarılmak, konuşmak veya sakinleştirmeye çalışmak beklenen etkiyi göstermez. Bazı çocuklar temas edildiğinde daha fazla huzursuz olabilir.
  • Yatakta doğrulma, oturma, kalkmaya çalışma veya kontrolsüz hareketler görülür.
  • Çocuk çoğunlukla atak sırasında yaşananları hatırlamaz ve sabah kendisine anlatıldığında şaşırabilir.

Tekrar belirtmek isteriz ki, bu belirtiler ebeveynler için endişe verici olsa da uyku terörü atakları çoğu çocukta geçicidir. Bununla birlikte çocuğun atak sırasında yataktan düşme veya çevresindeki eşyalara çarpma gibi kazalara karşı korunması önemlidir.

Gece Terörü Atağı Ne Kadar Sürer?

Uyku terörü atakları genellikle birkaç dakika sürer ve çocuk bu sürenin sonunda kendiliğinden sakinleşerek yeniden uykuya dönebilir. Bazı ataklar daha uzun sürebilse de çoğunlukla kısa süreli ve geçicidir.

Ataklar genellikle çocuk uykuya daldıktan sonraki ilk birkaç saat içinde görülür. Bazı çocuklarda gecede bir kez ortaya çıkarken bazı dönemlerde tekrarlayabilir. Her gece aynı şekilde yaşanması veya giderek sıklaşması durumunda uyku düzeninin ve olası tetikleyicilerin değerlendirilmesi yararlı olur.

Çocuklarda Gece Terörü Neden Olur?

Uyku terörünün tek ve kesin bir nedeni yoktur. Çocuğun uyku düzeni, fiziksel durumu, gelişimsel özellikleri ve çevresel koşullar bu durumu etkileyebilir. Genel hatlarıyla bu etkenleri şöyle toparlayabiliriz:

  • Çocuğun yaşına uygun süre uyumaması veya gün içinde aşırı yorulması atakları tetikler.
  • Her gün farklı saatlerde uyumak ve uyanmak uyku düzenini olumsuz etkiler.
  • Ateşli hastalıklar veya çocuğun fiziksel olarak iyi hissetmediği dönemler uyku terörü görülme olasılığı artar.
  • Okula başlama, taşınma, aile içindeki değişiklikler veya çocuğun zorlandığı yaşam olayları uyku düzenini etkiler.
  • Ailede uyku terörü veya uyurgezerlik öyküsü bulunması çocukta görülme olasılığıyla ilişkili olur.
  • Horlama, uyku apnesi ve uykunun bölünmesine neden olan bazı sorunlar uyku terörüyle ilişkilenir.

Uyku terörünün çoğu zaman doğrudan psikolojik bir soruna işaret etmediğini vurgulamak önemlidir burada. Çocuğun stresli bir dönemden geçmesi uyku düzenini etkileyebilse de her uyku terörü atağını psikolojik bir nedene bağlamak doğru değildir.

Gece Terörü Kaç Yaşında Başlar?

Gece terörü çoğunlukla 18 ay sonrasında başlar ve en sık 3-7 yaş arasında görülür. Çocukların gelişimsel özelliklerine ve uyku düzenlerine bağlı olarak farklı yaşlarda ortaya çıkabilir.

  • 2 yaş civarında: Uyku terörü bazı çocuklarda bu dönemde görülebilir. Burada gece ağlayarak uyanmanın açlık, hastalık, diş çıkarma veya uyku düzenindeki değişiklikler gibi başka nedenleri de olabileceği göz ardı edilmemelidir.
  • 3-6 yaş arasında: Uyku terörünün en sık karşılaşıldığı dönemlerden biridir. Çocuğun derin uyku evresinden geçiş sırasında yaşadığı ataklar ebeveynler tarafından daha belirgin şekilde fark edilir.
  • 7 yaş ve sonrasında: Bazı çocuklarda uyku terörü devam edebilir. Atakların sıklığı, süresi ve çocuğun günlük yaşamına etkisi değerlendirilmelidir.

Çoğu çocukta uyku terörü yaş ilerledikçe azalır ve ergenlik dönemine doğru kendiliğinden ortadan kalkabilir.

Bebeklerde Gece (Uyku) Terörü

Bir yaşından küçük bebeklerde gerçek anlamda uyku terörü nadir görülür. Bu dönemde bebeğin çığlık atarak, ağlayarak veya huzursuz şekilde uyanması çoğunlukla farklı ihtiyaçlarıyla ilişkidir. Bebeklerde gece ağlamasının olası nedenleri arasında açlık, gaz, diş çıkarma, hastalık, fiziksel rahatsızlık ve uyku düzenindeki değişiklikler bulunur. Bu nedenle özellikle küçük bebeklerde her gece ağlama veya aniden çığlık atma durumunu uyku terörü olarak değerlendirmemek gerekir.

Çocuklarda Gece Terörü ile Kabus Arasındaki Farklar Nelerdir?

Gece terörü ve kabus, ebeveynler tarafından sıklıkla birbirine karıştırılır. Her iki durumda da çocuk korkmuş veya ağlıyor gibi görünmekle birlikte ortaya çıktıkları uyku evresi, çocuğun çevresiyle ilişkisi ve sabah yaşananları hatırlayıp hatırlamaması bakımından farklıdır.

  • Gece teröründe genellikle derin uyku sırasında görülürken kabusta çoğunlukla REM uykusundadır.
  • Gece terörü genellikle uykuya daldıktan sonraki ilk saatlerde görülürken kabus daha çok gecenin ilerleyen saatlerinde olur.
  • Gece teröründe çocuk tam olarak uyanık değilken kabusta genellikle uyanır.
  • Gece teröründe çocuk ebeveynini tanımayabilir veya teselliye yanıt vermeyebilirken kabusta ebeveynini tanır ve sakinleşmek adına destek isteyebilir.
  • Gece teröründe atak sonrası genellikle yeniden uykuya dönerken kabusta uyanık kalabilir ve tekrar uyumakta zorlanabilir.
  • Gece teröründe sabahları çocuk çoğunlukla hatırlamazken kabusta gördüğü rüyayı hatırlayabilir.

Burada detaylandırdığımız ayrım, ebeveynlerin yaşanan durumu daha doğru anlamasına yardımcı olabilir fakat gece yaşanan her olayın yalnızca belirtilere bakılarak sınıflandırılması mümkün değildir. Tekrarlayan veya ebeveyni endişelendiren durumlarda uzman değerlendirmesi önemlidir.

Çocuk Gece Neden Ağlayarak ve Korkarak Uyanır?

Çocuğun gece ağlayarak veya korkmuş şekilde uyanması her zaman uyku terörü yaşadığı anlamına gelmez. Çocukluk döneminde gece uyanmalarının farklı fiziksel, duygusal ve gelişimsel nedenleri olabilir ve en sık karşılaştığımızda nedenler şunlardır:

  • Çocuk gördüğü korkutucu bir rüyanın ardından uyanabilir. Rüyasını hatırlayarak ebeveyninin yanında olmak isteyebilir.
  • Özellikle küçük çocuklarda ebeveynden ayrı kalma düşüncesi gece uyanmalarına ve ağlamaya neden olabilir.
  • Gelişim döneminde ortaya çıkabilen karanlık korkusu, çocuğun gece yalnız kalmak istememesine yol açabilir.
  • Ağrı, ateş, burun tıkanıklığı ve benzeri fiziksel sorunlar uykunun bölünmesine neden olabilir.
  • Geç yatma, gündüz uykularının değişmesi veya yeterince dinlenememe gece uyanmalarını artırabilir.
  • Okul, arkadaş ilişkileri, aile içindeki değişiklikler veya çocuğun zorlandığı olaylar uykuya yansıyabilir.

Çocuğun gece ağlamasının nedenini anlamak için yalnızca gece yaşananlara değil, gün içindeki davranışlarına, uyku düzenine ve son dönemde yaşadığı değişikliklere de dikkat etmek gerekir.

Gece Terörü Yaşayan Çocuğa Nasıl Davranılmalı?

Uyku terörü sırasında en önemli nokta, çocuğu zorla uyandırmaya çalışmamaktır. Çocuk tam olarak uyanık olmadığı için onu sarsmak, yüksek sesle konuşmak ya da yoğun şekilde sakinleştirmeye çalışmak atağı sonlandırmayabilir hatta çocuğun gerginlik ve huzursuzluğunu daha da artırabilir. Atak sırasında ebeveynlerin aşağıdaki adımları takip etmesini öneririz:

  • Çocuğun çığlık atması veya korkmuş görünmesi sizi endişelendirebilir fakat mümkün olduğunca sakin kalmanız önemlidir.
  • Çocuğun yataktan düşmesini, çevresindeki eşyalara çarpmasını veya kendisine zarar vermesini önleyin. Gerekirse çevresindeki tehlikeli eşyaları uzaklaştırın.
  • Çocuğu sarsmak, zorla gözlerini açtırmak veya tekrar tekrar soru sormak yerine atağın kendiliğinden sona ermesini bekleyin.
  • Gereksiz ışık, ses ve hareketlilikten kaçının. Çocuğun yeniden uykuya dönmesine fırsat verin.
  • Çocuk çoğunlukla yaşananları hatırlamaz. Sabah ona korkutucu bir olay yaşadığını tekrar tekrar anlatmak yerine günlük rutinine devam etmesine yardımcı olun.

Çocuğun yaşadığı durumun kendisinin kontrolünde olmadığını bilmek, ebeveynlerin de süreci daha sakin yönetmesine yardımcı olacaktır.

Çocuklarda Gece Terörü Nasıl Geçer? Tedavi ve Önleme Yöntemleri Nelerdir?

Uyku terörü çoğunlukla ilaç tedavisi gerektirmeden yaş ilerledikçe kendiliğinden azalır. Bu süreçte çocuğun uyku düzenini desteklemek ve atakları tetikleyebilecek etkenleri azaltmak adına ebeveynlerin alabileceği birkaç önlem elbette vardır:

  • Çocuğun her gün mümkün olduğunca benzer saatlerde yatıp kalkmasını sağlayarak uyku düzeni oluşturmak.
  • Yetersiz uyku ve aşırı yorgunluk atakları artırabileceğinden çocuğun dinlenmesine özen göstermek.
  • Uyku öncesinde Ilık duş, kitap okuma ya da sakin ve eğlenceli bir sohbet gibi etkinlikler ile çocuğun uykuya geçişini kolaylaştırmak.
  • Özellikle yatmadan önce tablet, telefon ve televizyon kullanımını azaltmak.
  • Çocuğun zorlandığı durumları fark etmek ve duygularını ifade etmesine alan açmak yararlı olur.
  • Atakların hangi saatlerde, ne sıklıkta ve hangi koşullarda ortaya çıktığını not etmek olası tetikleyicileri fark etmeye yardımcı olur.

Ataklar her gece yaklaşık aynı saatte ortaya çıkıyorsa bazı durumlarda planlı uyandırma yöntemi değerlendirilebilir. Bu yöntemde çocuğun beklenen atak saatinden kısa süre önce nazikçe uyandırılması hedeflenir fakat her çocuk için uygun olmayabileceğinden bir uzman önerisi ve gözetiminde uygulanmalıdır.

Gece Terörü İçin Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?

Çocuğun yaş almasıyla beraber çoğu zaman azalan ve kaybolan uyku teröründe atakların sık tekrarlaması, çocuğun güvenliğini tehdit etmesi veya başka uyku sorunlarıyla birlikte görülmesi durumunda değerlendirme yapılması önemlidir.

Uzman desteği önerdiğimiz durumla şöyle sıralayabiliriz:

  • Ataklar çok sık tekrarlıyor veya giderek artıyorsa,
  • Çocuk atak sırasında kendisine ya da çevresindekilere zarar verme riski taşıyorsa,
  • Gün içinde belirgin uykululuk, yorgunluk veya dikkat güçlüğü görülüyorsa,
  • Çocukta yoğun horlama veya uykuda nefes durması fark ediliyorsa,
  • Ataklar alışılmadık şekilde uzun sürüyor veya farklı belirtiler eşlik ediyorsa,
  • Uyku terörü ergenlik döneminde de devam ediyorsa.

Çocuklarda gece terörü tehlikeli midir?

Uyku terörü çoğu çocukta kalıcı bir sağlık sorununa yol açmaz ve genellikle yaşla birlikte azalır. Bununla birlikte atak sırasında çocuğun yataktan düşmesi ya da çevresindeki eşyalara çarpması gibi kazalara karşı güvenliğinin sağlanması gerekir. Ataklar sıklaşıyorsa veya günlük yaşamı etkileyen farklı belirtiler eşlik ediyorsa uzman değerlendirmesi önemlidir.

Gece terörü kendiliğinden geçer mi?

Gece terörü birçok çocukta gelişim süreci içinde kendiliğinden azalır ve ergenlik dönemine doğru ortadan kalkabilir fakat burada atakların sıklığı, şiddeti veya çocuğun günlük yaşamına etkisi artıyorsa değerlendirme yapılmalıdır.

Gece terörü yaşayan çocuk uyandırılmalı mı?

Çocuk tam olarak uyanık olmadığından dolayı zorla uyandırmak huzursuzluğunu artıracaktır ve bu nedenle önerdiğimiz bir uygulama değil. Ebeveynin önceliği çocuğun güvenliğini sağlamak ve atağın kendiliğinden sona ermesini beklemek olmalıdır.

Gece terörü sırasında çocuk neden çığlık atar?

Uyku terörü sırasında çocuk derin uyku halindeyken yoğun korku tepkileri gösterebilir ve çığlık atma, ağlama, terleme ve hızlı nefes alma bu sırada görülebilen belirtilerdendir. Çocuk tam olarak uyanık olmadığı için çevresinde olup bitenlere anlamlı şekilde tepki veremez.

Gece terörü yaşayan çocuk sabah yaşadıklarını hatırlar mı?

Uyku terörü sırasında çocuğun tam olarak uyanık olmaması dolayısıyla çoğu çocuk sabah uyandığında gece yaşadıklarını hatırlamaz. Bu nedenle ebeveynin yaşananları tekrar tekrar anlatması veya çocuğu sorgulaması gerekli ve anlamlı değildir.

Gece terörü her gece tekrarlar mı?

Gece terörü bazı çocuklarda yalnızca belirli dönemlerde ve seyrek olarak görülürken bazılarında daha sık tekrarlayabilir. Uykusuzluk, aşırı yorgunluk, ateş ve düzensiz uyku saatleri atakların ortaya çıkmasını kolaylaştırmakla beraber her gece tekrarlaması sık görülen bir durum değildir.

6 aylık bebeklerde gece terörü görülür mü?

Bir yaşından küçük bebeklerde gerçek anlamda gece terörü nadirdir. Altı aylık bir bebeğin gece çığlık atarak veya ağlayarak uyanması çoğunlukla açlık, gaz, diş çıkarma, hastalık veya uyku düzenindeki değişikliklerle ilişkilidir. Tekrarlayan veya ebeveyni endişelendiren durumlarda çocuk doktoruna danışmak en doğru yaklaşım olacaktır.

1 yaşındaki bebeğin gece çığlık atarak uyanması normal midir?

Açlık, diş çıkarma, ayrılık kaygısı, fiziksel rahatsızlık ve uyku düzenindeki değişiklikler Bir yaşındaki bebeklerde gece ağlayarak veya çığlık atarak uyanmanın nedenleri olabilir. Her çığlıkla uyanma gece terörü olarak değerlendirilmemelidir.

3 yaşındaki çocuklarda gece ağlama krizleri neden olur?

Kabuslar, korkular, ayrılık kaygısı, fiziksel rahatsızlık, gün içinde yaşanan stres ve uyku terörü üç yaşındaki bir çocukta gece ağlama krizine neden olabilir. Çocuğun atak sırasında uyanık olup olmadığı, ebeveynine tepki verip vermediği ve sabah yaşananları hatırlayıp hatırlamadığı nedenleri ayırt etmede yardımcı olur.

Gece terörü psikolojik nedenlerden kaynaklanır mı?

Uyku terörünün tek başına psikolojik bir sorunun göstergesi olduğunu söylemek doğru olmayacaktır. Uykusuzluk, aşırı yorgunluk, ateş ve uyku düzenindeki değişiklikler vb. birçok etken rol oynayabilir ve günlük yaşamda stres düzeyini artıran olaylar da uyku düzenini belirgin şekilde etkiler.

Gece terörü ile uyurgezerlik arasında ilişki var mı?

Evet. Gece terörü ve uyurgezerlik, derin uyku sırasında ortaya çıkabilen parasomni olarak adlandırılan uyku olayları arasında yer alır. Bazı durumlarda çocukta her ikisi de görülebilir. Her iki durumda da çocuğun güvenliğini sağlamak önemlidir.

Gece terörü kalıtsal mıdır?

Ailede gece terörü öyküsü bulunması çocukta görülme olasılığını artırmakla beraber bu durumun yalnızca kalıtsal etkenlerle açıklanması mümkün değildir. Uyku düzeni, fiziksel durum ve çevresel koşullar da belirgin pay sahibidir.

Çocuklarda gece terörü için hangi doktora gidilmeli?

Durum fark edildiğinde öncelikle çocuk doktoruna başvurularak çocuğun fiziksel durumu ve uyku düzeni değerlendirilmelidir. Horlama, nefes durması ya da farklı uyku belirtileri varsa çocuk sağlığı ve hastalıkları ya da ilgili uyku uzmanlığı alanlarında ileri değerlendirme gerekir. Gece terörüne stres ve kaygı gibi duygusal etkenlerin eşlik ettiği durumlarda ise psikolojik destek alınmalıdır.