Öne çıkan noktalar
Dürtü kontrol bozukluğuyla ilgili bilinmesi gereken dört temel nokta:
Dürtü kontrol bozukluğu, kişinin kendisine ya da başkalarına zarar verebilecek bir davranışı yapma isteğine tekrar tekrar direnememesi ve olumsuz sonuçlarına rağmen kendini durduramamasıyla ilişkilidir.
Bu güçlüklerde sıklıkla dürtü öncesi artan gerginlik, davranış sırasında geçici rahatlama ve sonrasında suçluluk ya da pişmanlık döngüsü görülür.
Dürtüsel davranışların varlığı tek başına tanı koymak için yeterli değildir. Tanı, belirtilerin ve günlük yaşama etkisinin uzman tarafından kapsamlı biçimde değerlendirilmesiyle konur.
Terapi sürecinde amaç dürtüleri tamamen ortadan kaldırmak değil, dürtüyü fark edip davranış arasına zaman koyabilmeyi ve alternatif tepkiler geliştirmeyi öğrenmektir.
Dürtüler, kişinin bir isteği, ihtiyacı veya duygusu doğrultusunda harekete geçme eğilimidir. Günlük yaşamda hepimiz zaman zaman düşünmeden konuşur, ani kararlar verir veya bir isteğimizi ertelemekte zorlanırız. Bunların yanı sıra kişi, kendisine ya da başkalarına zarar verebilecek bir davranışı yapma dürtüsüne tekrar tekrar direnemiyor ve bu durum günlük yaşamını olumsuz etkiliyorsa dürtü kontrol güçlüklerinin değerlendirilmesi gerekir.

UZMAN GÖRÜŞÜ
Dürtü kontrol güçlüğü yaşayan kişiler çoğu zaman davranışlarının sonuçlarını bilir ve bu davranışlardan sonra yoğun pişmanlık hisseder. Bu nedenle sorunu irade eksikliği olarak görmek, kişinin kendini daha fazla suçlamasına yol açar. Değişim, dürtünün ortaya çıktığı anı fark etmeyi ve o anla davranış arasına küçük de olsa bir mesafe koyabilmeyi öğrenmekle başlar. Bu mesafe büyüdükçe kişi, otomatik tepkiler yerine kendi seçtiği tepkileri verebildiğini deneyimler.
Ece Şahin
Klinik Psikolog
Dürtü Kontrol Bozukluğu Nedir?
Dürtü kontrol bozukluğu, kişinin kendisine ya da başkalarına zarar verebilecek bir davranışı gerçekleştirme isteğine tekrar tekrar direnmekte zorlanması ve bu davranışın olumsuz sonuçlarına rağmen kendini durduramamasıyla ilişkili bir durumdur.
Dürtü, kişinin belirli bir davranışı gerçekleştirmeye yönelik anlık isteği veya içsel yönelimidir. Dürtü kontrolü ise bu isteği fark edebilme, sonuçlarını değerlendirebilme ve gerektiğinde davranışı erteleyebilme becerisidir.
Örneğin; kişi öfkelendiğinde hemen bağırmak, bir şey satın alma isteğini erteleyememek veya ani bir tepki vermek isteyebilir fakat bu davranışların zaman zaman ortaya çıkması tek başına dürtü kontrol bozukluğu olduğunu göstermez.
Dürtü kontrol güçlükleri kişinin ilişkilerini, okul veya iş yaşamını, sosyal çevresini ve kendilik algısını etkiler. Kişi davranışının sonuçlarından rahatsız olsa bile benzer durumlarda aynı davranışı tekrarlayabilir. Günlük dilde kullanılan “dürtüsel bozukluk veya impuls kontrol bozukluğu” ifadeleri bu alandaki güçlükleri tanımlamak için kullanılır fakat klinik değerlendirmede her davranışın hangi tabloyla ilişkili olduğu ayrıca ele alınır.
Dürtü Kontrol Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?
Dürtü kontrol güçlükleri davranışsal, duygusal ve sosyal alanlarda farklı belirtilerle ortaya çıkar ve belirtilerin görünümü kişiye ve yaşına göre değişebilir. Belirtilerin detaylarına birkaç farklı kırılımda aşağıdaki şekilde bakabiliriz.
Davranışsal belirtiler:
- Sonuçlarını yeterince düşünmeden hareket etme,
- Ani öfke patlamaları veya kontrol edilmesi güç tepkiler verme,
- Bir davranışı gerçekleştirme isteğini erteleyememe,
- Zararlı olduğunu bilmesine rağmen aynı davranışı tekrarlama,
- Kurallara uymakta veya sırasını beklemekte zorlanma,
- Ani kararlar verme ve sonrasında bu kararlardan pişmanlık duyma.
Duygusal belirtiler:
- Dürtü ortaya çıkmadan önce artan gerginlik veya huzursuzluk,
- Davranışı gerçekleştirme isteğinin giderek yoğunlaşması,
- Davranış sırasında geçici rahatlama veya haz hissi,
- Davranış sonrasında suçluluk, pişmanlık ya da utanç,
- Duyguları düzenlemekte ve yoğun duygularla baş etmekte zorlanma.
Sosyal ve günlük yaşama yansıyan belirtiler:
- Aile üyeleriyle ve yakın ilişkilerde sık çatışma yaşama,
- Arkadaşlık ilişkilerinde sorunlar,
- İş veya okul sorumluluklarını yerine getirmekte zorlanma,
- Davranışlar nedeniyle maddi, sosyal veya hukuki sorunlarla karşılaşma,
- Kişinin davranışlarını gizleme veya sonuçlarından kaçınmaya çalışma.
Dürtü Öncesi Gerginlik, Davranış ve Pişmanlık Döngüsü
Dürtü kontrol güçlüklerinde bazı kişilerde tekrarlayan bir döngü görülür. Bu döngü genellikle üç aşamada ele alınır:
- Kişi belirli bir davranışı gerçekleştirmeye yönelik yoğun bir istek hisseder. Bu sırada gerginlik, huzursuzluk veya içsel baskı artabilir.
- Kişi dürtüsüne karşı koymakta zorlanarak davranışı gerçekleştirir. Davranış sırasında kısa süreli rahatlama veya haz hissedebilir.
- Davranışın ardından pişmanlık, suçluluk, utanç veya kaygı ortaya çıkar fakat benzer bir tetikleyiciyle karşılaşıldığında döngü yeniden başlayabilir.
Bu döngünün fark edilmesi, terapi sürecinde üzerinde çalışılabilecek önemli noktalardan biridir. Kişinin yalnızca davranışını değil, davranış öncesinde yaşadığı duygu ve düşünceleri de anlaması hedeflenir.
Dürtü Kontrol Bozukluğu Neden Olur?
Dürtü kontrol bozukluklarının tek bir nedeni yoktur. Biyolojik ve genetik özellikler, çocukluk deneyimleri, stresli yaşam olayları ve duygu düzenleme güçlükleri birlikte rol oynar ve dürtü kontrol güçlükleriyle ilişkili olabilecek etkenler şöyledir:
- Beynin dürtü kontrolü, karar verme ve ödül mekanizmalarıyla ilişkili işleyişi bu süreçte rol oynayabilir. Aile öyküsündeki varlığı da bazı durumlarda yatkınlıkla ilişkilendirilir.
- Çocukluk döneminde yaşanan olumsuz deneyimler, güvensizlik, ihmal veya istismar gibi yaşantılar kişinin duygularını düzenleme ve stresle baş etme becerilerini etkileyebilir.
- Yoğun stres, kayıp, travma ve zorlayıcı yaşam olayları bazı kişilerde dürtüleri yönetmeyi güçleştirebilir.
- Öfke, kaygı, hayal kırıklığı veya huzursuzluk gibi duygularla baş etmekte zorlanmak dürtüsel tepkileri artırabilir.
- Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, duygu durum bozuklukları veya madde kullanımına ilişkin sorunlar bazı kişilerde dürtü kontrol güçlükleriyle birlikte görülebilir.
Dürtü kontrol güçlüklerini yalnızca irade zayıflığı veya karakter sorunu olarak değerlendirmek doğru değildir. Kişinin yaşadığı güçlüklerin nedenlerini anlamak, uygun desteğin planlanması açısından en sağlıklı yaklaşımdır.
Dürtü Kontrol Bozukluğu Türleri Nelerdir?
Klinik sınıflandırmalarda bu alan, “Yıkıcı, Dürtü Kontrolü ve Davranım Bozuklukları” başlığı altında ele alınan farklı durumlarla ilişkilidir. Bu gruptaki bozuklukların belirtileri ve ortaya çıkış biçimleri birbirinden farklıdır:
- Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu: Özellikle çocukluk döneminde görülebilen bu tabloda otorite figürlerine karşı sürekli öfkeli, tartışmacı, alıngan veya karşı gelen davranışlar öne çıkar.
- Aralıklı Patlayıcı Bozukluk: Kişinin tekrarlayan biçimde, duruma göre orantısız olabilen öfke patlamaları yaşamasıyla ilişkilidir. Sözel veya davranışsal saldırgan tepkiler görülebilir.
- Davranım Bozukluğu: Başkalarının temel haklarının veya yaşa uygun toplumsal kuralların tekrarlayan biçimde ihlal edilmesiyle karakterizedir. Saldırganlık, eşyalara zarar verme ve ciddi kural ihlalleri görülebilir.
- Kleptomani: Kişinin ihtiyacı olmadığı hâlde ve maddi kazanç amacı taşımadan eşya çalma dürtüsüne karşı koymakta zorlanmasıdır.
- Piromani: Yangın çıkarma davranışına yönelik tekrarlayan dürtü ve yoğun ilgiyle ilişkilidir. Yangın çıkarma öncesinde gerginlik, davranış sırasında veya sonrasında rahatlama görülebilir.
Bu durumların hepsi aynı belirtileri göstermez. Ayrıca dürtüsel davranışların varlığı tek başına bu tanılardan herhangi birini koymak için yeterli değildir. Tanı, kişinin belirtileri ve işlevselliği kapsamlı biçimde değerlendirildikten sonra ilgili uzman tarafından ele alınır.
Çocuklarda Dürtü Kontrol Bozukluğu Nasıl Anlaşılır?
Çocukluk döneminde dürtüsellik, gelişimin doğal bir parçası olabilir. Özellikle küçük yaşlarda çocukların isteklerini ertelemekte, sırasını beklemekte veya yoğun duygularını düzenlemekte zorlanması beklenir fakat dürtüsel davranışlar çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine göre belirgin biçimde yoğun, sık ve sürekli hale geliyorsa değerlendirilmesi önemlidir. Çocuklarda görülebilen bazı davranış örnekleri şöyledir:
- İstediği olmadığında yoğun öfke nöbetleri yaşama,
- Sırasını bekleyememe veya başkalarının sözünü sık sık kesme,
- Düşünmeden hareket etme ve davranışlarının sonuçlarını değerlendirmekte zorlanma,
- Öfkelendiğinde vurma, itme veya eşyalara zarar verme,
- Kurallara uymakta ve sınırları kabul etmekte zorlanma,
- Bir davranışı yapmaması gerektiğini bilmesine rağmen kendini durduramama.
Bu davranışların değerlendirilmesinde çocuğun yaşı, gelişim düzeyi, aile ve okul ortamındaki gözlemler önemlidir. Örneğin; üç yaşındaki bir çocuğun istediğini hemen elde etmek istemesi ile daha büyük bir çocuğun yoğun ve tekrarlayan biçimde zarar verici davranışlarda bulunması aynı şekilde değerlendirilmez.
Dürtüsel Çocuğa Nasıl Davranılmalı?
Dürtü kontrolünde zorlanan bir çocuğa yaklaşırken suçlayıcı ya da etiketleyen ifadeler yerine destekleyici ve tutarlı bir tutum benimsemek önemlidir. Bu süreçte amaç çocuğun duygularını bastırmak değil, dürtü ile davranış arasına zaman koymayı öğrenmesine yardımcı olmaktır ve ebeveynler şu yaklaşımlardan yararlanabilir:
- Kurallar kısa, anlaşılır ve çocuğun yaşına uygun olmalıdır. “Kızgın olabilirsin ama vuramazsın” gibi ifadeler duyguyu kabul ederken davranışa sınır koyar.
- Sırasını beklediğinde, öfkesini sözcüklerle ifade ettiğinde veya kendini durdurabildiğinde çabasını fark edin.
- Çocuğun yoğun tepkisine bağırarak karşılık vermek çatışmayı arttırır. Öncelikle güvenliği sağlayın ve sakinleşmesine yardımcı olun.
- “Önce duralım, sonra ne yapabileceğimizi düşünelim” gibi kısa hatırlatmalar kullanın.
- “Şu an çok kızgınsın veya oyuncağını paylaşmak istemediğin için öfkelendin” gibi ifadelerle çocuğun duygusunu fark etmesini destekleyin.
Vurmak yerine yardım istemek, bağırmak yerine duygusunu anlatmak veya kısa bir mola vermek gibi seçenekleri birlikte çalışın.
Davranışlar sık tekrarlanıyor, çocuğun ilişkilerini ve okul yaşamını etkiliyor ya da kendisine veya başkalarına zarar verme riski oluşturuyorsa yalnızca ev içi davranışları düzenleyerek ilerlemek yerine uzman değerlendirmesi alınmalıdır.
Ergenlerde ve Yetişkinlerde Dürtü Kontrol Bozukluğu
Dürtü kontrol güçlükleri çocukluk döneminde fark edilebileceği gibi ergenlik ve yetişkinlikte de belirginleşebilir. Bu dönemlerde dürtüsel davranışlar kişinin sosyal ilişkilerini, akademik veya mesleki yaşamını ve karar verme süreçlerini etkiler.
Ergenlik döneminde risk alma, ani karar verme, öfkeyle tepki gösterme, kurallara karşı gelme veya akran etkisiyle düşünmeden hareket etme görülebilir. Bu süreçte ergenlik döneminin gelişimsel özellikleri dikkate alınmalı fakat davranışlar yoğunlaşıyor ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa değerlendirilmelidir.
Yetişkinlik döneminde ise dürtü kontrol güçlükleri şu şekillerde ortaya çıkabilir:
- Öfke anında kırıcı veya saldırgan tepkiler verme,
- Sonuçlarını düşünmeden maddi kararlar alma,
- İlişkilerde tekrarlayan çatışmalar yaşama,
- Riskli davranışlara yönelme,
- İş ve sorumlulukları sürdürmekte zorlanma,
- Davranışların ardından yoğun suçluluk ve pişmanlık hissetme.
Kişi davranışlarının ilişkilerine zarar verdiğini fark etse bile benzer durumlarda kendini durdurmakta zorlanır. Bu durum zamanla kendilik algısını olumsuz etkiler ve kişinin kendisini suçlamasına yol açar. Dürtü kontrol güçlüklerinin değerlendirilmesi, bu döngünün anlaşılması ve değiştirilebilir noktaların belirlenmesi açısından önemlidir.
Dürtü Kontrol Bozukluğu ile DEHB Arasındaki Farklar Nelerdir?
Dürtü kontrol güçlükleri ile Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) zaman zaman birbirine karıştırılabilir. Bunun nedeni, her iki durumda da düşünmeden hareket etme veya davranışı ertelemekte zorlanma görülmesidir fakat bu durumlar aynı değildir ve bazı kişilerde birlikte de bulunabilir.
- Dürtü kontrol güçlüğünde belirli dürtü veya davranışları kontrol etmekte zorlanma varken DEHB’de dikkat, hiperaktivite ve dürtüsellik alanlarında güçlükler daha çok görülür.
- Dürtü kontrol güçlüğünde dikkat her zaman temel sorun değilken DEHB’de dikkat güçlüğü temel belirtilerden biridir.
- Dürtü kontrol güçlüğünde belirli dürtülerin tekrarlaması ve davranışa dönüşmesi öne çıkarken DEHB’de söz kesme, sırasını bekleyememe, düşünmeden hareket etme gibi belirtiler daha çok görülür.
- Dürtü kontrol güçlüğünde başlangıç ve seyir ilgili klinik tabloya göre değişirken DEHB’de belirtiler genellikle çocukluk döneminde başlar.
- Dürtü kontrol güçlüğünde değerlendirme; dürtülerin, davranışların ve sonuçlarının incelenmesi şeklinde yapılırken DEHB’de dikkat, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtilerinin kapsamlı değerlendirilmesi önerilir.
Yukarıda sıraladığımız maddeler genel bir karşılaştırma sunmakla beraber kişinin belirtileri yalnızca bu özelliklere bakılarak sınıflandırılamaz. Ayırıcı değerlendirme uzman görüşmesiyle yapılmalıdır.
Dürtü Kontrol Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir? Tanı Kriterleri Nelerdir?
Dürtü kontrol bozukluğu tanısı yalnızca uzman değerlendirmesiyle konur ve tek bir test veya ölçekle belirlenemez. Değerlendirmede kişinin davranış örüntüsü, belirtilerin ne zamandır devam ettiği ve günlük yaşam üzerindeki etkileri birlikte ele alınır ve şu noktalar üzerinden ilerler:
- Kişinin yaşadığı dürtüler, davranışlar, duygular ve bu davranışların sonuçları ele alınır.
- Davranışların ne zamandır devam ettiği, hangi koşullarda ortaya çıktığı ve ne sıklıkta tekrarlandığı değerlendirilir.
- Belirtilerin aile, sosyal ilişkiler, okul veya iş yaşamına etkisi incelenir.
- Dikkat, duygu durum, kaygı, travmatik yaşantılar ve madde kullanımı gibi alanlar gerektiğinde değerlendirilir.
- Klinik görüşmeyi desteklemek amacıyla uygun psikolojik değerlendirme araçlarından yararlanılabilir.
Tanı sürecinde amaç kişiyi bir etiketle tanımlamak değil, yaşadığı güçlükleri doğru anlamak ve uygun destek planını oluşturmaktır.
Dürtü Kontrol Bozukluğunda Terapi Süreci
Dürtü kontrol güçlüklerinde terapi süreci kişinin yaşına, belirtilerine, davranışların ortaya çıktığı koşullara ve günlük yaşam üzerindeki etkilerine göre planlanır. Sürecin temel hedeflerinden biri, kişinin dürtülerini fark etmesini ve bu dürtüler doğrultusunda otomatik biçimde hareket etmek yerine alternatif tepkiler geliştirmesini desteklemektir ve terapi süreci genel olarak şu aşamaları içerir:
- Kişinin yaşadığı güçlükler, tetikleyici durumlar ve davranışların sonuçları ele alınır.
- Öfke, stres, hayal kırıklığı veya belirli çevresel koşulların davranış üzerindeki etkisi incelenir.
- Kişinin yoğun duygularını tanıması ve daha işlevsel yollarla yönetebilmesi üzerinde çalışılır.
- Dürtü ile davranış arasına zaman koyma, davranışı erteleme ve farklı çözüm yolları geliştirme becerileri desteklenir.
- Süreç boyunca yaşanan değişimler ve ihtiyaç duyulan yeni çalışma alanları gözden geçirilir.
Terapi, dürtü kontrol güçlüklerinde kişinin düşünce, duygu ve davranışları arasındaki ilişkiyi fark etmesine yardımcı olur. Terapi sürecinde kişi, dürtüsel davranışları tetikleyen düşünce ve durumları tanımayı, davranışın olası sonuçlarını değerlendirmeyi ve alternatif tepkiler geliştirmeyi öğrenir ve öfke yönetimi, problem çözme ve davranışı erteleme becerileri üzerinde çalışılır.
Çocuklarla yürütülen süreçlerde ise çalışmalar çocuğun gelişim düzeyine uygun şekilde planlanır. Gerektiğinde ebeveynler de sürece katılarak ev ortamında tutarlı sınırlar oluşturma ve olumlu davranışları destekleme konusunda çalışılır.
Dürtü Kontrolünü Geliştirmek İçin Neler Yapılabilir?
Dürtü kontrolünü geliştirmek, kişinin dürtülerini tamamen ortadan kaldırması anlamına gelmez. Bu süreçte amaç, dürtüyü fark edebilmek ve bu dürtü doğrultusunda hemen harekete geçmek yerine daha işlevsel bir seçim yapabilmektir. Günlük yaşamda şu yöntemler destekleyici olabilir:
- Hangi durumlarda daha dürtüsel davrandığınızı gözlemleyin. Öfke, yorgunluk, stres veya belirli kişilerle yaşanan çatışmalar tetikleyici olabilir.
- Hemen tepki vermek yerine kısa bir süre durmak, ortamdan uzaklaşmak veya birkaç derin nefes almak yardımcı olabilir.
- “Şu an öfkeliyim, hayal kırıklığı yaşıyorum veya kendimi baskı altında hissediyorum” diyebilmek tepkinizi anlamlandırmanızı kolaylaştırır.
- Dürtü ortaya çıktığında ne yapabileceğinizi önceden düşünün. Örneğin; öfkelendiğinizde tartışmayı sürdürmek yerine kısa bir mola verin.
- Düzenli uyku, fiziksel hareket ve dinlenmeye zaman ayırmak duygusal dengeyi destekleyecektir.
- Yaşadığınız güçlükleri fark etmek ve destek aramak değişim sürecinin önemli bir parçasıdır.
Burada sıraladığımız yaklaşımlar günlük yaşamda destekleyici olabilir fakat belirgin ve tekrarlayan dürtü kontrol güçlüklerinde profesyonel değerlendirmenin ve terapi sürecinin yerini tutmaz.
Dürtü Kontrol Bozukluğunda Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?
Davranışlar tekrar ediyor, kişinin kendisine veya başkalarına zarar verme riski oluşturuyor ya da günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme alınmasını öneriyorum. Bu durumların tümünü şu şekilde sıralayabilirim:
- Kişi davranışlarını durdurmakta tekrar tekrar zorlanıyorsa,
- Davranışlar kendisine veya başkalarına zarar veriyorsa,
- Öfke patlamaları veya dürtüsel tepkiler sıklaşıyorsa,
- Aile ve yakın ilişkilerde belirgin çatışmalar yaşanıyorsa,
- İş, okul veya sosyal yaşam olumsuz etkileniyorsa,
- Davranışların ardından yoğun suçluluk, pişmanlık veya utanç hissediliyorsa,
- Kişi davranışlarını kontrol edemediği için kendisini çaresiz hissediyorsa.
Kendisine veya başkasına zarar verme riski bulunan durumlarda değerlendirme içinse beklenmemeli ve kişinin ihtiyaçlarına göre psikolog ve psikiyatri uzmanı tarafından yürütülen değerlendirme ve destek süreci planlanmalıdır.
Dürtü kontrol bozukluğu kaç yaşında başlar?
Dürtü kontrol güçlükleri çocukluk, ergenlik ya da yetişkinlik döneminde fark edilebilir fakat farklı dürtü kontrol bozukluklarının başlangıç yaşı ve belirtileri aynı değildir ve bu açıdan kesin bir yaş belirtmek doğru olmaz. Özellikle küçük çocuklarda dürtüsellik gelişimin doğal bir parçası olabileceğinden yaşa ve gelişim düzeyine göre değerlendirme yapılmalıdır.
Dürtü kontrol bozukluğu iyileşir mi?
Dürtü kontrol güçlüklerinde kişinin ihtiyaçlarına uygun psikolojik destek ve gerekli durumlarda psikiyatrik tedaviyle belirtiler üzerinde çalışılması sonucunda bireyin dürtüleri fark etme, duygu düzenleme ve davranış kontrolü becerilerinin geliştirilmesi günlük yaşamını olumlu yönde etkiler. İlerleme, kişinin yaşadığı güçlüklerin türüne ve düzeyine göre değişir.
Dürtü kontrol bozukluğu olan kişiler davranışlarını kontrol edebilir mi?
Dürtü kontrolünde zorlanan kişiler davranışlarını düzenlemeyi öğrenebilir ve bunun için dürtüyü tetikleyen durumları fark etmek, davranış öncesindeki duyguları tanımak ve alternatif tepkiler geliştirmek önemlidir. Terapi süreci de tam olarak bu becerilerin kazanılmasını desteklenir.
Dürtü kontrol bozukluğu ile öfke kontrol problemi aynı şey midir?
Öfke kontrol güçlüğü, kişinin öfke duygusunu ve bu duyguya verdiği tepkileri düzenlemekte zorlanmasıyken dürtü kontrol güçlükleri, öfkenin yanı sıra farklı dürtü ve davranış alanlarında da görülebilir. Bazı dürtü kontrol tablolarında öfke patlamaları öne çıksa da iki kavram aynı değildir.
Dürtü kontrol bozukluğu genetik midir? Kendini kontrol edememe neden olur?
Genetik ve biyolojik özellikler dürtü kontrol güçlüklerinde rol oynayabilir fakat tek neden bunlar değildir. Çocukluk deneyimleri, stres, travmatik yaşantılar, duygu düzenleme becerileri ve eşlik eden psikolojik durumlar da etkili olabilir. Kendini kontrol etmekte zorlanma durumunu tek başına irade eksikliği olarak değerlendirmek hatalı bir yaklaşımdır.
3 yaşındaki çocukta dürtüsel davranışlar normal midir?
Üç yaşındaki çocukların isteklerini ertelemekte, sırasını beklemekte ve yoğun duygularını düzenlemekte zorlanması gelişimsel açıdan görülebilir. Bu yaşta dürtüsellik tek başına bir bozukluk anlamına gelmez. Davranışların sıklığı, şiddeti, süresi ve çocuğun günlük yaşamına etkisi birlikte değerlendirildikten sonra bir karar verilebilir.
Dürtü kontrol bozukluğu tedavi edilmezse ne olur?
Belirgin dürtü kontrol güçlükleri desteklenmediğinde kişinin ilişkileri, okul veya iş yaşamı ve sosyal işlevselliği olumsuz etkilenir. Davranışların sonuçları nedeniyle suçluluk, pişmanlık ve çatışmalar artabilir ve burada olası etkiler kişinin yaşadığı güçlüğün türüne ve düzeyine göre değişir.
Saç yolma (Trikotillomani) dürtü kontrol bozukluğu mudur?
Trikotillomani, kişinin saçını tekrar tekrar yolma dürtüsüne karşı koymakta zorlandığı ve bunun saç kaybına neden olabildiği bir durumdur. Güncel tanı sınıflandırmalarında obsesif kompulsif bozukluk ve ilişkili bozukluklar başlığı altında ele alınır ve dürtü kontrol bozuklukları grubunda sınıflandırılmaz. Bu nedenle saç yolma davranışını doğrudan dürtü kontrol bozukluğu olarak değerlendirmek doğru değildir.